Tenzij zij opnieuw geboren was: Maria en de hoge geboorte

Zonder hernieuwde geboorte kan men het koninkrijk van God niet zien

Leestekst: Johannes 3, 1-8 (Tweede-maandag na Pasen)

Mariologische meditatie gebaseerd op de lezingen van Tweede-maandag na Pasen (Johannes 3, 1-8)

“Als iemand niet opnieuw geboren wordt, kan hij het koninkrijk van God niet zien.” (Johannes 3, 3)Nicodemos komt uit de duisternis, de onwetendheid, de angst en de voorzichtige berekeningen. Hij is een vooraanstaand man in Israël die verlichting zoekt. Jezus stelt hem echter voor een radicale vraag: het gaat niet om geleidelijke verbetering, maar om een volledige hernieuwing. Nisi natus fuerit denuo, de voorwaarde is absoluut.De mariologie vindt hier een van haar rijkste en minst onderzochte verbindingen: Maria is de eerste persoon in de geschiedenis die geboren werd *van boven*. Niet in de zin van de *Anunciatie*, maar in de zin van de *Onbevlekte Ontvangenis*. Vanaf het allereerste moment van haar bestaan was zij vrij van de conditie van zonde en volledig ingewijd in genade. Het *fiat* van de Vader over Maria is, in wezen, de hernieuwde geboorte die Jezus aan Nicodemos voorstelt als toegang tot het koninkrijk.

I. Het paradox van Nicodemos

Nicodemos is intelligent, eerlijk en oprecht. Hij erkent dat Jezus van God komt door de wonderen die Hij verricht (Johannes 3,2). Maar zijn natuurlijke intelligentie reikt niet tot het mysterie van het koninkrijk: hij zou opnieuw moeten worden geboren. Zijn vraag: “Hoe kan een mens opnieuw geboren worden als hij al oud is? Kan hij misschien in de baarmoeder van zijn moeder terugkeren?” (Johannes 3,4) onthult dat hij het nieuwe geboorte als een biologische herhaling van de oude geboorte voorstelt.Jezus corrigeert: “Als iemand niet geboren wordt uit water en Geest, kan hij het koninkrijk van God niet binnengaan.” (Johannes 3,5). De nieuwe geboorte is pneumatologisch, afkomstig *van boven* (anōthen), van de Heilige Geest. Het is geen tweede menselijke bevalling, maar een goddelijke generatie.De mariologie identificeert hier het beginsel dat de hele relatie tussen de Heilige Geest en Maria regelt. Lucas 1,35: “De Geest zal over jou komen en de kracht van de Allerhoogste zal je overschaduwen.” Deze *overschaduwing* (episkiazein) is de taal van goddelijke aanwezigheid, net zoals de schaduw van de tabernakel in de woestijn (Uit 40,35). Maria is het tabernakel van de Geest, degene waarop de Geest op een unieke en bijzondere manier kwam.

II. De Onbevlekte Ontvangenis als vooruitgevoerde geboorte van bovenaf

De Onbevlekte Ontvangenis wordt hier gezien als een voorspelling van de hernieuwde geboorte die Jezus beschrijft, waarbij Maria de eerste is die deze goddelijke genade ontvangt.

De leer van de Onbevlekte Ontvangenis

De leer van de Onbevlekte Ontvangenis, gedefinieerd door Pius IX in *Ineffabilis Deus* (1854), stelt dat Maria “door een bijzondere genade en macht van God almachtig, onbesmet is gebleven met elke vlek van de oorspronkelijke zonde, in het vooruitzicht van de verdiensten van Jezus Christus” (citatie uit de bul). Deze voorafgaande bevrijding is theologisch gezien een geboorte *avant la lettre*.Duns Scotus formuleerde het beslissende argument: *Potuit, decuit, ergo fecit.* God kon het doen (omnipotentie), het was passend om het te doen (digniteit van de Moeder van de Zoon), dus deed Hij het. Het argument van Scotus is het argument van de perfecte bemiddeling: een verlosser die voorafgaandelijk bewaart, is meer perfect dan een verlosser die geneest *a posteriori*. Maria vormt het uiterste en perfecte geval van Verlossing, de eerste van het koninkrijk der geredden, het rijpe vrucht van Pasen voor Christus.Ratzinger, in zijn *Volledige Werken*, merkt op dat de Onbevlekte Ontvangenis geen uitzondering is op het verlossingsplan, maar het begin ervan. Maria is *redimpt in een uitzonderlijke mate* (DH 2803). Haar geboorte uit de hemel voorspelt wat de doop voor alle gelovigen zal bereiken.

III. “De Geest waait waar Hij wil”: Maria en de vrijheid van de Geest

“De Geest waait waar Hij wil, en je hoort Zijn geluid, maar je weet niet waar het vandaan komt noch waar het naartoe gaat; zo is het met iedereen die uit de Geest geboren wordt” (Johannes 3:8). De geboorte uit de hemel draagt het kenmerk van de soevereine vrijheid van de Geest. Het is oncontroleerbaar, voorspelbaar of programmeerbaar; het is de *pneuma* die waar Hij wil gaat.In de Maria-traditie wordt deze vrijheid van de Geest geassocieerd met haar maagdelijkheid. De *Maagdelijkheid van Maria* betekent precies dat de Verlossing niet volgde op de biologische wetten, maar op de soevereine vrijheid van de Geest. Maria “geronde” niet door natuurlijke kracht, maar door exclusieve handeling van de Geest die *over haar kwam*.De maagdelijkheid van Maria is geen bijzaak; het staat in nauwe verbinding met het kernpunt van het geloof. Maagdelijkheid is het zichtbare teken dat de geboorte van Jezus, en in bredere zin de geboorte uit de hemel voor elke gelovige, een werk is van de Geest, niet van menselijke begeerte.

IV. “Verbaal niet verbijsterd zijn”: het geloof dat geen onmiddellijke begrip vereist

“Niet verwonder je dat Ik zeg: gij moet opnieuw geboren worden” (Johannes 3:7). Jezus legt geen uitleg af over de *hoe*, Hij wijst naar het teken van de wind en roept tot geloof. Nicodemos begrijpt het nog niet. Hij zal meer paden moeten bewandelen (Johannes 7:50; Johannes 19:39-40, Nicodemos brengt mijt voor het graf).

Maria stelde nooit hoe kan ik verlost worden zonder dat ik niet geboren ben? Ze werd simpelweg, door genade. Het fiat was geen antwoord op een begrip, maar een antwoord op vertrouwen. De Geest waait waar Hij wil. Maria opende de raam.

De Redemptoris Mater (Johannes Paulus II, 1987, n. 14) beschrijft de «bedreving van het geloof» van Maria als een pad dat «buiten elk begrip ligt»: Maria gaat vooruit zonder het volledige doel te zien, gedragen door de Geest die haar leidt. Dit is het model voor Nicodemos en voor ons allen.

Wij nodigen jullie uit om op deze paasdag het mysterie van de goddelijke geboorte vanuit een hoogere dimensie te contempleren, niet als een mystieke metafoor maar als een ontologische realiteit die begint bij Maria. Zij is de eerste burger van het Koninkrijk dat uit de hoogte geboren wordt. En bij elke doop herhaalt de Kerk in de geschiedenis wat God voor Maria deed in haar eerste moment van bestaan.

Dieper ingaan op het onderwerp: verkennen Mariologie, Theologie mariana, Mariaanse verschijningen en de Postgraduaat in Mariologie.

Om de theologische inzichten over de spirituele geboorte in Christus te verdiepen, raadpleeg dan de Encycliek Redemptoris Mater van Paus Johannes Paulus II.

Prof. Daniel Afonso

Rome, 13 april 2026