De Maagd van de Luister in de Adventsperiode

Maria, de Luisterende Maagd: een model voor de Adventestijd

De Luisterende Maagd

De Adventestijd, in zijn functie van voorbereiding, presenteert al een opvallend mariologisch element. De aanwezigheid van Maria in het kerkelijk aanbidding tijdens de Advent heeft zijn wortels in theologische realiteiten, met als kern haar roeping en missie. Als moeder past ze naadloos binnen in de viering van het mysterie van de Zoon, waardoor er een diepe spirituele en contemplatieve toon wordt gezet. Daarom is de Advent, evenals de hele kerstcyclus, de tijd waarin, meer dan op andere momenten in het liturgische jaar, de samenwerking van de Maagd in het reddingswerk sterk benadrukt wordt. Dit gebeurt niet door devotie of overdreven taalgebruik, maar volgens de goddelijke economie.De Bijbel helpt ons om het bereik van het ‘fiat’ te begrijpen. Tijdens de Advent staat Maria als een iconisch figuur centraal in het volk van God dat luistert, bidt en zich biedt.Luisteren naar het woord van God heeft de hoogste prioriteit en vormt de basis voor spiritueel leven en heiligheid. Maria luistert, neemt binnen en mediteert over het woord in zichzelf, om vruchten te dragen. Dit woord dat geloof, beschikbaarheid, nederigheid en bereidheid vereist, wordt als het moet ontvangen zoals elk goddelijk woord moet worden ontvangen. Jezus spreekt haar deze woorden toe: «Welbekend zijn degenen die het woord van God horen en het beoefenen» (Lucas 11,27).Zo komt het Verwoord niet vanuit de hemel als een volwassene met een lichaam gevormd door God zoals Adam (Handelingen 17,25), maar komt naar deze wereld geboren uit een vrouw (Galaten 4,4) om hem te redden vanuit zijn menselijke geschiedenis. De genealogieën van Jezus in de evangeliën, die tijdens deze tijd worden gelezen en waarin Maria als het laatste linkje wordt genoemd, herinneren ons aan het mysterie van de overname van de mensheid en de doop van God in de mens.

De moederschap van Maria is in eerste plaats niet het resultaat van een biologisch proces. Het is bovenal het vrucht van haar toewijding aan het woord van God. Volgens goddelijk ontwerp is het door haar ja-woord aan de engel dat zij Christus draagt en aan de wereld geeft. Zonder vers 38 («Hier ben ik, de dienaar van de Heer; doe maar wat gij mij zult zeggen»), het hoogtepunt van de Anunciatie volgens Lucas, benadrukt de uitzonderlijke aard van Maria’s geloof. Dit ja-woord wordt geloof of geloofsgemak genoemd: zij, «vol geloof, heeft door het geloof de vlees van Christus in zich genomen», zegt Sint Augustinus (Sermo 215. Contra Fausto 24,4).De geschiedenis maakt op dit historische moment van genade en vrijheid een sprong. Maria is de vrouw die met besliste, nederige en volledige overtuiging haar keuze maakt voor het beslissende woord van God, waarbij zij niet alleen haar eigen lot maar ook dat van de wereld in handen neemt.Haar instemming blijkt breder te zijn dan die van Abraham, de vader van alle gelovigen. «Niets is onmogelijk voor God», had de engel Gabriel tegen hem gezegd (Lc 1:37), met dezelfde woorden als die God aan Sara had gebruikt toen zij twijfelde aan de mogelijkheid dat ze zwanger zou kunnen worden (Gen 18:13) en later bij de belofte van de geboorte van Isaak (Gen 18:24). Deze woorden zouden later, in de openbaringen aan de profeten, een technische term worden, bijna een refrein.Abraham geloofde dat God de sterfelijke Sara kon doen leven en haar vruchtbaar kon maken (Gen 13:16), en hem tot een volk zo talrijk als het zand kon maken (Gen 12:2-3). Evenzo is Maria, door de uitzonderlijke kwaliteit van haar geloof, van onmetelijke vruchtbaarheid voor de Kerk, zoals de Traditie unaniem heeft erkend.Zij is de getrouwe en gehoorzame vrouw, die de moeder wordt van het nieuwe Israël, de Kerk, oftewel de universele moeder van de gelovigen.De vruchtbaarheid van Sara, als die van Hanna en Elisa (die Lucas noemt) kan al als een soort schepping worden gezien, maar die van Maria is nog veel groter (zie Lc 1:34). We zijn getuige van een uniek wonder. Het werd gerealiseerd door een fiat, net zoals Christus in Gethsemane (Lc 22:42) deed volgens dezelfde evangelist.

Er bestaat een antithetisch parallel tussen de aankondiging aan Zacharia, die werd gecorigeerd omdat hij niet geloofde in het woord van de engel (Lc 1,20), en die aan Maria, die een doordacht maar meeslepend ‘ja’ uitsprak. Isabel, die onderworpen is aan de goddelijke actie op buitengewone wijze, kijkt naar de Maagd en verklaart de eerste gelukwens van het Nieuwe Testament: “Gelukkig de vrouw die geloofde dat het woord van de Heer zich zou vervullen” (Lc 1,45). Maria brengt een daad van geloof tot stand op het hoogtepunt van het haar aangekondigde gebeuren, en dat creëert de wereld opnieuw door de antwoord als vrucht van het horen van het Woord.

Ze geloofde. Geloof is in eerste instantie omkering, dat wil zeggen, binnenkomen in de horizon van God en Zijn werken. Zonder omkering, die altijd, net als voor Abraham en de stammen van Israël, een afleggen van het land (projecten, de bewijzen van de rede en de geruststellende voldoening van fysieke bezit) inhoudt om zich alleen te laten leiden door de stem en het woord van God, is het niet mogelijk dat Gods plan in de geschiedenis uitkomt. Niet toevallig vormt de kern van de prediking van Johannes de Doper en het essentiële van het evangelie metanoia.

Wat is metanoia? Het verwezenlijken van Gods plan in de geschiedenis

Bijbelterm voor een volledige omkering van hart door wie zich afkeert van de zonde en dient de levende God. De profeten van het Oude Testament drongen aan op een omkering die het volk zou verwijderen van de idolatrie en een oppervlakkige religieuze praktijk, om in te leven volgens Gods wet en zijn sociale verantwoordelijkheden (Is 1,10-20. Ez 18,1-32).

Johannes de Doper en later Jezus predikten een radicale omkering die vereist werd door het naderen van het Koninkrijk van God (Mt 3,1-12. Mc 1,15).

Het doopritueel van Johannes was een doop van berouw (Mc 1,4. Handelingen 13,24. 19,4). In de naam van Jezus nodigde de apostelen mensen uit om zich te bekeren en gedoopt te laten worden, om zo een nieuw leven in de Geest te beginnen (Handelingen 2,38).

Het geschenk van echte metanoia (zie Psalm 50,14) is zo bijzonder dat wie het risico loopt van herhaalde zonden het voorgoed kan verliezen (zie Hebr 6,4-6).

Geloof is duisternis, mysterie en tegelijkertijd theologische hoop: het kan twijfel en strijd met de verleiding en de strijd omvatten. Maar men verwacht dat het al een glimp van de zekerheid van het resultaat oplevert.

Om dieper in te gaan op de spiritualiteit van Maria als de Maagd van het Luisteren tijdens de Advent, raadpleeg dan de apostolische exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI over de titels en het cultus van Maria in de liturgie.

Diepga je studie: verken Mariologie, Theologische Marianistiek, Mariaanse verschijningen en de Master in Mariologie.